Między innymi – jak tłumaczyć na angielski

Pedro Szekely "Rytuał godowy: flaming krótkodzioby"

„Rytuał godowy: flaming krótkodzioby”. Pedro Szekely, CC BY.

Dzisiaj powiemy o wyrażeniu „między innymi”, którego tłumaczenie na angielski jest bardziej kłopotliwe, niż można by się spodziewać. Ponieważ występuje ono w polskich tekstach bardzo często, każdy tłumacz z polskiego na angielski prędzej czy później trafia na ten problem.

Typowe odpowiedniki słownikowe i zasady ich użycia

Słowniki polsko-angielskie podają zazwyczaj następujące tłumaczenia „między innymi”: „among other things”, „among others” i „inter alia”. Istnieje skrót od „inter alia” – „i.a.”, ale dla wielu native speakerów jest zupełnie niezrozumiały. „Inter alia” niektórzy zapisują kursywą, niektórzy bez niej.

Na początek warto powiedzieć o różnicach w użyciu między tymi wyrażeniami. Po pierwsze: „inter alia” jest bardziej formalne od pozostałych. Po drugie: według słownika PWN-Oxford „among others” jest używane w połączeniu z rzeczownikami żywotnymi, a „among other things” i „inter alia” – z nieżywotnymi. Jest to prawda tylko do pewnego stopnia. Sądząc po przykładach w British National Corpus, „among other things” i „inter alia” rzeczywiście nie są używane w odniesieniu do ludzi, ale „among others” bywa odnoszone i do ludzi, i do przedmiotów. Warto też zwrócić uwagę, że „thing” w „among other things” jest słowem bardzo ogólnym i może się odnosić nie tylko do konkretnych przedmiotów, lecz także do pojęć abstrakcyjnych.

Wyrażenia te mogą zajmować w zdaniu różne pozycje. W BNC występują między innymi:

  1. w tej samej pozycji, co po polsku, np. orzeczenie + among other things + dopełnienie/okolicznik.
  2. na końcu wyliczenia, np. „the article concerns economics, bookkeeping, inter alia”.
  3. dodatkowo „among other things” występuje jako sentence adverb na początku zdania, np. „Among other things, the article caused a scandal”. Tutaj warto zauważyć, że wyrażenie odnosi się do całego zdania, a nie do podmiotu.

Tak więc istnieją odpowiedniki polskiego „między innymi”, ale są z nimi problemy. Po pierwsze, wyrażeń tego typu używa się po angielsku dużo rzadziej niż po polsku. Tłumaczenie każdego wystąpienia „między innymi” za pomocą „among other things” sprawi, że tekst będzie nienaturalny. Po drugie, angielskie wyrażenia są długie, nieporęczne. Jedyna krótka forma to „i.a.”, ale jest zbyt rzadka, żeby jej użyć w przeciętnym tekście. Polskie „m.in.” jest krótkie, nie przyciąga uwagi, nie przeszkadza i dlatego bywa wstawiane bez większej potrzeby do zdań, które i tak są już ciężkie. Tłumaczenie takich zdań może być bardzo kłopotliwe.

Inne techniki

Najlepiej używać wyrażeń typu „among other things” z umiarem, a dodatkowo korzystać z innych sposobów wyrażania tej informacji. Jest ich co najmniej pięć:

  1. Użycie słowa „including”, np. „Dotyczy to wielu umów, m.in. umowy pożyczki” – „It applies to many agreements, including the loan agreement”.
  2. Przeformułowanie zdania tak, aby użyć czasownika „to include”, ewentualnie czasowników bliskoznacznych. Np. „Do obowiązków księgowego należy m.in. sporządzanie rachunku przepływów pieniężnych” – „The duties of an accountant include preparing cash flow statements”.
  3. Zakończenie wyliczenia wyrażeniem „and the like”, „et cetera” lub skrótem „etc.”. Oczywiście jest to możliwe tylko wtedy, gdy pominięte elementy rzeczywiście są w jakiś sposób podobne do tych wyliczonych. Np. „sprawozdania finansowe (m.in. bilans, rachunek zysków i strat)” – „financial statements (balance sheet, profit and loss account etc.)”.
  4. Często „między innymi” znaczy tyle co „na przykład”. Gdy tak jest, można użyć wyrażeń: „for example”, „e.g.”, „for instance”, „such as”. Np. „Niektóre dokumenty (m.in. umowa sprzedaży) ” – „Some documents (e.g. a contract of sale)”.
  5. Użycie innej konstrukcji ze słowem „among”. Np. „Firma zatrudnia m.in. dwóch księgowych” – „Among the employees of the company, there are two accountants”. Inny przykład (ze słownika PWN-Oxford): „many of the soldiers deserted, among them Adam”.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz. Pojawiające się w polskich tekstach „między innymi” jest często informacją mało istotną lub wręcz zupełnie zbędną. Na przykład w zdaniu: „Tłumaczenie tekstów finansowych wymaga między innymi dużej znajomości terminologii z tej dziedziny” – „między innymi” jest w zasadzie niepotrzebne, gdyby je pominąć, czytelnik wcale by nie pomyślał, że znajomość terminologii finansowej to jedyny wymóg. Ponadto autorom zdarza się wyrażać tę samą informację dwukrotnie, np. „Artykuł porusza między innymi takie zagadnienia jak analiza finansowa”. W takich sytuacjach można rozważyć pominięcie „między innymi” w tłumaczeniu na angielski.

Podsumowując, po angielsku są słowa, które wyglądają na dokładne odpowiedniki polskiego „między innymi”, ale nie należy ich nadużywać. Można za to korzystać z innych środków, których w angielskim nie brakuje.

1 Komentarz

Dodaj komentarz