Sword – miecz czy rapier?

Alex Ristea "Rapier"

„Rapier”. Alex Ristea, CC BY

Tematem dzisiejszego artykułu jest tłumaczenie z angielskiego na polski słowa „sword”. Wydawałoby się, że nie ma nic prostszego – każdy wie, że jest to miecz. Jednak sprawa jest dużo bardziej skomplikowana.

„Sword” oznacza też szpadę. W angielskim tłumaczeniu „Trzech muszkieterów” broń, którą walczą muszkieterowie, to właśnie „sword”. Dla przykładu cytat z przekładu Williama Robsona:

„At these words, with the most gallant air possible, d’Artagnan drew his sword”.

Ale to dopiero początek. Native speakerzy języka angielskiego używają słowa „sword” w odniesieniu do wielu innych przedmiotów, których my nie nazwalibyśmy mieczem, np. szabli i rapiera. Widać to, jeśli porównamy definicję słowa „sword” w słowniku angielskim i „miecz” w słowniku polskim.

Oxford: „a weapon with a long metal blade and a hilt with a hand guard, used for thrusting or striking and now typically worn as part of ceremonial dress”.

PWN: „broń sieczna o długiej, prostej, obosiecznej głowni”.

Rzuca się w oczy między innymi to, że definicja angielska nic nie mówi o tym, że głownia ma być prosta i obosieczna – ponieważ angielskie słowo obejmuje również broń o zakrzywionym ostrzu, taką jak szabla czy bułat.

Choć wszystkie te bronie mają swoje precyzyjne nazwy w języku angielskim, np. „szabla” – „sabre”, Brytyjczyk zawsze może określić je w uproszczeniu jako „sword”, tak jak my na co dzień używamy słowa „spodnie” na określenie wielu typów ubrań: dżinsów, sztruksów czy rybaczków. W takiej sytuacji tłumaczenie z angielskiego na polski nie jest prostą sprawą. Może się okazać, że pod słowem „sword” kryje się broń, o jakiej tłumaczowi nawet się nie śniło, np. szpadon. A po polsku budzi wątpliwość nazywanie takiej broni mieczem.

Wszystko to sprawia, że kiedy w angielskim tekście pojawia się słowo „sword”, tłumacz z angielskiego na polski musi się dobrze zastanowić, o jaką broń chodzi. Sytuacja taka występuje na przykład w tłumaczonym przeze mnie opowiadaniu Sheridana Le Fanu „Niegodziwy kapitan Walshawe z Wauling” – pojawia się tam „sword”, a dopiero pod koniec opowiadania narrator określa ten sam przedmiot jako „rapier”. Gdyby nie to powtórne wystąpienie, byłby spory problem. Opowiadanie zdradza, że bohater umarł w roku 1822 w wieku 81 lat. Broń jest określona jako „his military sword”, a w armii służył w młodości, więc być może ok. 1760 r. Teraz trzeba by się było dowiedzieć, jaką broń nosili wtedy żołnierze brytyjscy – ale to zależy od wielu czynników, np. czy jednostka jest angielska, szkocka, czy irlandzka, czy to kawaleria, czy piechota, a o tym niewiele wiemy z tekstu. Trzeba by było przejrzeć różne angielskie źródła na ten temat, ale trudno się z nich czegoś dowiedzieć, ponieważ, a jakże, autorzy często piszą po prostu „sword”. Nawiasem mówiąc, według Wielkiej Encyklopedii PWN rapier był używany głównie w XVI i XVII wieku, a bohater służył w XVIII w., tak więc gdyby oprzeć się na tej informacji, na pewno byśmy nie wybrali rapiera.

Podsumowując, tłumacz z angielskiego na polski powinien dobrze przemyśleć każde wystąpienie słowa „sword” w tekście angielskim i przeszukać jak najwięcej źródeł, w których może się pojawić informacja, o jaką konkretnie broń chodzi.

Dodaj komentarz