Tłumaczenie liczb i liczebników – część 1

50 miliardów dolarów

50 miliardów dolarów, ZeroOne, CC BY

Wydaje się, że nie ma nic prostszego niż tłumaczenie liczb. W końcu liczby są takie same po polsku, angielsku i francusku, więc czy nie wystarczy ich po prostu skopiować? Rzeczywiście w większości przypadków liczby można po prostu przepisać, jednak czasami wymagają one zmiany i ze względu na te wyjątki tłumacz zawsze musi się im uważnie przyjrzeć. Poniżej przedstawimy sytuacje, w których może być konieczna zmiana.

UŁAMEK DZIESIĘTNY I DUŻE LICZBY: PRZECINEK CZY KROPKA?

Po polsku, francusku i niemiecku do zapisu ułamków dziesiętnych używa się przecinka, np. 2,35. Po angielsku (w USA i Wielkiej Brytanii) służy do tego kropka. Anglosasi używają też przecinka, ale do czego innego – za jego pomocą dzielą duże liczby, aby było je łatwiej czytać: np. 120,355 to sto dwadzieścia tysięcy trzysta pięćdziesiąt pięć. Po polsku służy do tego spacja (np. 120 355), w innych językach europejskich jest to spacja (np. francuski), kropka lub jedno i drugie (np. niemiecki). Wyjątkowo niektóre polskie publikacje używają do tego kropki, np. Świat Nauki. Tak więc tłumacz zawsze musi zwracać uwagę na to, czy liczba zawiera przecinek, kropkę lub spację i dokonać odpowiedniej zmiany. Ze względu na różnice w językach nietrudno popełnić błąd i z wielkiej liczby zrobić małą.

MILIARD CZY BILION?

Kolejna trudność, zwłaszcza dla tłumacza z angielskiego na polski, to duże liczebniki, np. milion, miliard, bilion itd. Polski bilion to nie ta sama liczba, co angielski billion. Różnica wynika z tego, że niektóre kraje używają w nazewnictwie dużych liczb tzw. skali krótkiej, a inne – skali długiej. Różnice pokazuje poniższa tabelka:

LICZBA SKALA KRÓTKA (ANGIELSKI) SKALA DŁUGA (POLSKI)
1 000 thousand tysiąc
1 000 000 million milion
1 000 000 000 billion miliard
1 000 000 000 000 trillion bilion
1 000 000 000 000 000 quadrillion biliard
1 000 000 000 000 000 000 quintillion trylion

Milion to zawsze milion, ale powyżej niego pojawiają się rozbieżności. Na czym one polegają? Po polsku mamy pary podobnych liczebników: milion i miliard, bilion i biliard. Po angielsku drugiej nazwy w parze się nie używa, ale nie oznacza to, że dana liczba pozostaje nienazwana – po prostu późniejsze liczebniki są używane wcześniej. Zwróćmy uwagę, że im wyższa liczba, tym większy rozziew między polskim a angielskim. Angielski billion różni się od polskiego biliona trzema zerami, natomiast trillion od tryliona – sześcioma.

Tłumacz musi o tym wszystkim pamiętać i odpowiednio dobierać liczebniki. Całe szczęście, że rzadko jest okazja do użycia liczb większych niż miliard.

Niestety jest jeszcze dodatkowa komplikacja. W Polsce można trafić na informacje, że USA i Wielka Brytania używają różnych skal, i że miliard to billion w American English i milliard w British English. Jest to informacja nie do końca ścisła. Rzeczywiście dawniej w USA używano skali krótkiej, a w Wielkiej Brytanii – długiej, takiej jak w Polsce. Jednak w Wielkiej Brytanii coraz częściej posługiwano się skalą krótką, aż w latach 70. została oficjalnie przyjęta przez rząd. Doprowadziło to do sporego zamieszania. Brytyjskie media, aby uniknąć dwuznaczności, przez długi czas określały miliard jako „thousand million”, ale od jakiegoś czasu posługują się już słowem „billion” w znaczeniu amerykańskim. Naukowcy starają się nie zapisywać liczb słownie. Ale zwykli Brytyjczycy różnie rozumieją słowo billion i różnie go używają. Ważne jest też to, że wiele angielskich tekstów jest pisanych (lub tłumaczonych) przez osoby spoza krajów anglojęzycznych, których wiedza na temat znaczenia słowa billion bywa nieścisła.

Jest to oczywiście ogromny problem dla tłumacza z angielskiego na polski, który musi się domyślić, czy w danym tekście billion to miliard czy bilion. Musi wziąć pod uwagę pochodzenie autora tekstu i typ tekstu, a także zdrowy rozsądek – czy jakaś firma mogła mieć wzrost zysku o bilion funtów? Musi też tłumacz wziąć pod uwagę, z którego roku jest tekst – im późniejszy rok, tym większa szansa, że billion to miliard.

Jeśli chodzi o inne języki, francuski, niemiecki, hiszpański i węgierski używają długiej skali, a rosyjski – krótkiej skali.

LICZEBNIKI NIEOKREŚLONE

Piękno matematyki polega na tym, że jest uniwersalna, i 2 + 2 wynosi tyle samo bez względu na to, jakiego używamy języka. Niestety nie są uniwersalne liczebniki nieokreślone. Po polsku mamy bardzo przydatne słowa kilkanaście (liczba od 11 do 19) i kilkadziesiąt (od 21 do 99), jednak nie w każdym języku mają one dokładne odpowiedniki. Jeśli chodzi o tłumaczenie z polskiego na angielski, kilkanaście (11-19) możemy przełożyć np. jako a dozen or so (czyli dosł. ok. 12). Liczebnik „kilkanaście” jest już omówiony w poprzednim artykule, a „kilkadziesiąt” zostanie omówiony niedługo.

To jeszcze nie wszystkie kwestie związane z tłumaczeniem liczb, ale napiszemy o tym w następnym artykule.

Komentarzy: 2

  • Rena pisze:

    Teraz, to i w Polsce nie zawsze wiadomo, czy bilion to bilion, bo dziennikarze od czasu do czasu mylą się w tłumaczeniu.

  • realos pisze:

    Ten angielski billion zamiast miliarda jest nielogiczny i miesza ludziom niepotrzebnie, podobnie, jak archaiczne cale, stopy, jardy itp. Powinni się dostosować wreszcie do świata.

Dodaj komentarz