Tłumaczenie słowa name – imię czy nazwisko?

Podpis Vincenta van Gogha

Podpis Vincenta van Gogha, Tom Ipri, CC BY-SA 2.0

Problem z tłumaczeniem angielskiego słowa „name” polega na tym, że może ono oznaczać imię, nazwisko albo imię i nazwisko, a czasem nawet pseudonim. Niestety zdarza się, że nie jest jasne, z którym z tych przypadków mamy do czynienia. Tłumacz może spróbować przeanalizować tekst i domyślić się tego na podstawie kontekstu. Ale jeżeli nie jest pewien, nie powinien zgadywać, ponieważ w ten sposób ryzykuje popełnienie błędu. Np. w pierwszym tomie powieści mogłoby pojawić się zdanie „She told me what her name was”, a dopiero w drugim tomie wyjaśniłoby się, czy bohaterowi znane jest imię czy nazwisko. Kwestia ta mogłaby być dość ważna dla fabuły i w przypadku pomyłki tłumacza czytelnik tłumaczenia na polski mógłby sądzić, że książka została napisana niespójnie. Co zatem może zrobić w takiej sytuacji tłumacz z angielskiego na polski?

TŁUMACZENIE POPRZEZ OGÓLNIEJSZY SPOSÓB IDENTYFIKACJI

Czasem tłumacz może pominąć kwestię imienia/nazwiska i użyć określenia bardziej ogólnego. Np. zdanie „I didn’t know her name” można przetłumaczyć jako „Nie wiedziałam kto to”. Tłumaczenie takie nie jest możliwe w sytuacji, gdy chodzi nie tyle o identyfikację osoby, ile o brzmienie imienia/nazwiska, np. „I know that woman but I don’t remember her name”.

TŁUMACZENIE ZA POMOCĄ CZASOWNIKA NAZYWAĆ SIĘ

Tłumacz z angielskiego na polski może też użyć czasownika „nazywać się”. Nasze przykładowe zdanie „She told me what her name was” można by wobec tego przetłumaczyć tak: „Powiedziała mi, jak się nazywa”. Pewną wadą tego rozwiązania jest to, że niektórzy Polacy mocno łączą czasownik „nazywać się” z rzeczownikiem „nazwisko” i uważają, że nie dotyczy on imienia, a zatem – że „nazywać się” to to samo, co „nosić nazwisko”. Słowniki podają w tej kwestii sprzeczne informacje.

Np. w Słowniku poprawnej polszczyzny wydawnictwa PWN opracowanym przez Lidię Drabik i Elżbietę Sobol możemy przeczytać:

nazywać się ndk I 1. «mieć, nosić jakieś imię, nazwisko itp.»: Nazywam się Ewa Drozdowska a. nazywam się Drozdowska, (nie: nazywam się Ewa).

Wygląda na to, że słownik ten sam sobie przeczy, bo skoro „nazywać się” może znaczyć „nosić jakieś imię”, to dlaczego nie można powiedzieć „nazywam się Ewa”?

Inne słowniki natomiast pozwalają na użycie tego czasownika do podawania imion. Np. Słownik języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego podaje taką definicję słowa „nazywać się”:

3. «mieć, nosić jakieś imię, nazwisko; mieć na imię »

Przykład użycia podany w tym słowniku jest cytatem z Mickiewicza:

Żona moja powiła (…) syna, który nazywa się Władysław.

Również Słownik języka polskiego PWN pod redakcją Mieczysława Szymczaka zezwala na stosowanie czasownika „nazywać się” do podawania imion. Mianowicie możemy znaleźć w nim taką informację:

3. «mieć, nosić jakieś imię, nazwisko; mieć na imię »: Nazywa się Teodor.

 

INNE TŁUMACZENIA

W innych kontekstach możliwe mogą być także inne, bardziej specyficzne rozwiązania. Np. jeśli „name” znajduje się na dziele sztuki lub dokumencie, tłumacz może czasem użyć słów „podpis” lub „sygnatura”. Jeśli ktoś komuś podaje imię lub nazwisko swoje lub innej osoby, można użyć czasownika „przedstawić (się)”, choć według słowników Doroszewskiego i Szymczaka odnosi się on wyłącznie do nazwiska. Jednak np. słownik internetowy PWN podaje następującą definicję:

1. «poznać się z kimś, wymieniając swoje nazwisko, imię, czasem też krótko informując o tym, kim się jest»

 

Artykuł jest poświęcony angielskiemu słowu name, ale z podobnym problemem musi się czasem zmierzyć tłumacz z francuskiego na polski i nie tylko. Powyższe sposoby tłumaczenia powinny wystarczyć w większości przypadków, choć z pewnością nie we wszystkich. Czy trafiliście może na sytuację, w której żadne z tych rozwiązań nie jest odpowiednie? Macie inne pomysły na tłumaczenie? Czy uważacie, że „nazywać się” nie może się odnosić wyłącznie do imienia? Napiszcie o tym wszystkim w komentarzach.

Dodaj komentarz